تبلیغات
اندیشه مطهری - معرفی اجمالی آثار شهید مطهری(3)
اندیشه مطهری
بررسی آثار و اندیشه های استاد شهید
صفحه نخست       رایانامه          ارتباط با مدیران وبلاگ              ATOM            طراح قالب
شناسنامه شهید مرتضی مطهری شهید مطهری و دوستان شهید مطهری و دانشجویان شهید مطهری و دانشگاه شهید مطهری و وسایل شخصی
درباره وبلاگ


بشر امروزی از نظر علمی و فکری پا به جایی نهاده که آهنگ سفر افلاک کرده و سقراطها و افلاطونها باید افتخار شاگردی اش را بپذیرند اما از نظر روح و خوی و منش ، یک « زنگی مست تیغ بران به دست » بیش نیست .


مدیران وبلاگ : محمد سلیمی-قاسم رجبی
نظرسنجی
تا چه میزان این وبلاگ را در معرفی آثار، شخصیت و روحیات شهید مطهری موثر می دانید؟





فطرت
« فطرت» عنوان بحثهایی است از متفکر شهید استاد مرتضی مطهری که در سالهای 1355 و 1356 شمسی در تهران و در جمع معلمان  و دبیران مدرسه نیکان در ده جلسه ایراد شده و ظاهراً به دلیل برخورد با نهضت اسلامی و افزایش مشاغل اجتماعی ِ استاد شهید ، متوقف گردیده است.
مؤلف ، ابتدا معنای « فطرت» و تفاوت آن را با «غریزه» و «طبیعت» روشن می سازد. سپس نظریات گوناگون موجود در خصوص چگونگی معلومات فطری را طرح کرده ، نظر قرآن را با ذکر آیاتی چند از کلام وحی ارائه می نماید. فصول بعدی کتاب به توجیه گرایشهای مقدس و انسانی، تکامل اصالتهای انسانی، مبنا و منشأ مذهب و نقد نظریات گوناگون در این باب اختصاص یافته است.


 

فلسفه ی اخلاق
این کتاب ، مشتمل بر سیزده جلسه ی سخنرانی استاد شهید پیرامون «فلسفه ی اخلاق» و دارای دو بخش است. بخش اول که قسمت اعظم کتاب را تشکیل می دهد متشکل از ده سخنرانی استاد در سال 1351 شمسی ، در ماه محرم و در مسجد ارک تهران است . در این بخش علاوه بر فلسفه ی اخلاق ، درباره اخلاق اسلامی نیز بحث شده است.
بخش دوم متشکل از سه سخنرانی استاد تحت عناوین «اخلاق کمونیستی» ، «مسئله ی خودی در اخلاق» و «معیار فعل اخلاقی» می باشد که در زمانها و مکانهای مختلف ایراد شده اند. در فصل «اخلاق کمونیستی» مفهوم تکامل از نظر مارکسیسم و نیز آزادی و مساوات از دیدگاه این مکتب طرح ونقد گردیده است و در فصل «مسئله ی خودی در اخلاق» انواع «خود» و «خودپرستی» (خود شخصی، خود خانوادگی و خود ملی) و نیز نحوه ی مبارزه  با آنها بیان شده و فضایل اخلاقی از منظر مکتب اسلام مورد بررسی قرار گرفته است. در فصل «معیار فعل اخلاقی» ضمن تعریف فعل طبیعی و فعل اخلاقی و تمییز نهادن بین آن دو، معیار فعل اخلاقی از نظر متفکران و فیلسوفان غربی ، طرح و بررسی گردیده است

انسان و سرنوشت
مسئله ی سرنوشت و قضاء و قدر که در این رساله فحص و تحقیقی درباره آن صورت گرفته است، جزء مسائل فلسفی است و اگر بنا باشد در ردیف واقعی خود قرار گیرد، باید آن را در فلسفه در میان مسائل فلسفی جستجو کرد، ولی در این رساله از ردیف اصلی خود خارج شده و در ردیف مسائلی قرار گرفته که نه از لحاظ موضوع با آنها مرتبط است و نه از لحاظ نتیجه و هدف تعلیماتی. این مسئله در این رساله جزء  سلسله بحثها یی ، تحت عنوان « بحثهایی از علل انحطاط مسلمین » واقع شده است که شامل موضوعات ، جریانات و مسائل گوناگون است. موضوعاتی که تحت این عنوان قابل بحث است، بعضی تاریخی و بعضی روانی ، اخلاقی ، اجتماعی و یا صرفاً دینی و احیاناً فلسفی است. بنابراین ، مباحثی گوناگون که در ردیفهای متعدد قرار دارند، جزء این سلسله مباحث واقع می شود.
آنچه این مباحث گوناگون را به یکدیگر پیوند می دهد، تحقیق در اثرات مثبت و منفی این امور در ترقی و انحطاط اجتماعی اسلام است.
علی هذا ، منظور از طرح این مسئله در این رساله ، اولاً تحقیق در این جهت است که آیا اعتقاد به سرنوشت، آن طور که قواعد برهانی فلسفی ایجاب می کند، از نوع عقاید و افکاری است که معتقدین خود رابه سستی و تنبلی می کشاند و مردمی که به این عقیده می گرایند خواه ناخواه به انحطاط کشیده خواهند شد، یا این عقیده اگر درست تعلیم داده شود، چنین تأثیر سوئی ندارد؟ ثانیاً اینکه اسلام این مسئله را چگونه و به چه طرزی تعلیم داده است و تعلیم اسلامی در این زمینه چه تأثیر ی در روحیه ی پیروان اسلام داشته است و می تواند داشته باشد؟ و چون منظور این جهت بوده ، از تعرّض به فروع و شاخه هایی که با منظور نامبرده ارتباط ندارد خودداری شده است

عدل الهی

بحث«عدل الهی» از جمله مباحث عمیق و غامض فلسفی است که فیلسوفان و متکلمان اسلامی درباره ی آن به جـِدّ اندیشیده و کوشیده اند تا شبهات وارد بر آن را به ادله متقن عقلی دفع نمایند. استاد شهید در کتاب عدل الهی تلاش خود را صَرف آن نموده تا ابتدا اصل مسئله ی «عدل الهی» را به روشنی طرح کند و سپس مسائل مرتبط با آن ، نظیر تبعیضها و تفاوتها، قضا و قدر، شُرور، مجازاتهای اخروی و ... را مورد بحث استدلالی قرار دهد. کتاب در یک مقدمه و نُه بخش تنظیم شده است.

بخش اول:‌عدل بشری و عدل الهی بخش دوم: حل مشكل: نگاهی به فلسفه اسلامی، راهها و مسلکها، راه های اهل تعبد، شاعر،معتزله و حكمای الهی بخش سوم:‌تبعیضها بخش: چهارم: شرور بخش پنجم: فواید شرور بخش ششم: مرگ و میرها بخش هفتم: مجازاتهای اخروی بخش هشتم:‌شفاعت بخش نهم: عمل خیر از غیر مسلمان

نکته ی مهم و قابل توجه ، درباره ی این کتاب آن است که مباحث دشوار فهم ودیریاب فلسفی و کلامی ، با بیانی شیوا و روان و در عین حال مُستدل و متقن طرح شده  به گونه ای که برای ناآشنایان با مفاهیم و اصطلاحات فلسفی نیز قابل فهم و سودمند می باشد. نویسنده، خود در مقدمه ی کتاب می نویسد:«این کتاب مدعی نیست که بحث عدل را همه جانبه و قرآن پسند طرح کرده است. آنچه احتمالاً می تواند ادعا کند این است که این بحث را از نظر عدل تکوینی و الهی که یکی از مسائل مطرح شده  در قرآن در زمینه ی عدل است ، تا حدی به صورت تازه و با دید تازه ای طرح کرده است.»


علل گرایش به مادیگری
آنچه در این کتاب آمده ، در حقیقت نقد و بررسی گوشه ای از تاریخ عقاید و اندیشه های بشری است. موضوع اصلی بحث این کتاب ، یعنی اثبات یا انکار خدا ،  قطعاً حساس ترین و شورانگیزترین موضوعی است که از فجر تاریخ تاکنون اندیشه ها را به خود مشغول داشته است. استاد شهید در این کتاب به طرح علل و عوامل گرایش به مادیگری می پردازد و شخصاً از این عوامل  به عنوان مهمترین آنها نام می برد: نارسایی مفاهیم کلیسایی، نارسایی مفاهیم فلسفی غرب ، نارسایی مفاهیم اجتماعی و سیاسی ، نقص روشهای تبلیغی ، نامساعد بودن جوّ اخلاقی و اجتماعی.
در بخش پایانی کتاب ، چند راه برای مبارزه با گرایش به مادیگری از طرف مؤلف پیشنهاد شده است که عبارتند از: عرضه داشتن مسائل اجتماعی و سیاسی و ابتناء حقوق سیاسی و اجتماعی بر مکتب الهی، مبارزه با هرج و مرج تبلیغی و اظهار نظر افراد غیر متخصص، فراهم کردن محیط مساعد اخلاقی و اجتماعی و هماهنگی آن با مفاهیم متعالی معنوی ، بازگردانیدن حماسه به مفاهیم اسلامی.


کلیات علوم اسلامی (منطق-فلسفه) (1)

این کتاب اولین مجلد از مجموعه ی سه جلدی «کلیات علوم اسلامی» و شامل دو بخش " منطق " و " فلسفه " است. درس اول در واقع مقدمه ای بر این دو بخش بوده ودر آن تعریف روشنی از واژه ی «علوم اسلامی» انجام شده است.

بخش اول (منطق) مشتمل بر درس های دوم تا شانزدهم می باشد که مجموعاً به تبیین تعاریف و اصطلاحات علم منطق اختصاص یافته است. 

بخش دوم (فلسفه) شامل ده درس  است که به طور کلی می توان آن را به سه فصل تقسیم نمود. در فصل اول که شامل درسهای اول و دوم است ، استاد به توضیحاتی کلی درباره فلسفه و فلسفه ی اسلامی پرداخته اند. در این فصل معنای فلسفه در فرهنگ اسلامی و فرهنگ غربی و تفاوت علم و فلسفه ، مورد بحث قرار گرفته و به شبهات مربوط به معنی متافیزیک و جدا شدن علوم از فلسفه اشاره شده است. 

فصل دوم (درس سوم تا ششم) گذاری است تحلیلی به تاریخ فلسفه و به طور کلی تفکر در فرهنگ اسلام. در این فصل، استاد نخست به اختصار ، روشهای چهارگانه فلسفه مشـّاء و اشراق و نیزکلام و عرفان و تفاوت آنها را با یکدیگر شرح داده و سپس سیر طبیعی این چهار بینش و نزدیکی آنها با یکدیگر و تبلور آنها را در حکمت متعالیه ترسیم کرده اند و آنگاه با تفصیل و توجه بیشتری ، معنی و اهمیت حکمت متعالیه ی ملاصدرا و کتاب گرانقدر " اسفار اربعه "  را بیان کرده اند. 

فصل سوم که از درس ششم آغاز می گردد ، با تقسیم بندی مسائل فلسفه شروع می شود و به دنبال آن روشی اتخاذ می شود که تا پایان کتاب ادامه می یابد. مطابق این روش، استاد بدون آنکه بخواهند وارد مباحث دقیق و استدلالی فلسفی شوند، صرفاً مفاهیم و اصطلاحات مهم فلسفه ی اسلامی را توضیح داده اند. در این فصل مفاهیمی از قبیل «وجود و ماهیت»، «عینی و ذهنی»، «حدوث و قـِدَم» ، «ثابت و متغیر»، «علت و معلوم» و «وجوب و امکان و امتناع» مورد بحث قرار گرفته است. 

کلیات علوم اسلامی (کلام-عرفان-حکمت عملی)(2)

این کتاب جلد دوم از مجموعه «کلیات علوم اسلامی» است که در اصل تقریرات درسهای استاد شهید برای دانشجویان سالهای اول و دوم دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران بوده است و مشتمل بر سه بخش ِ کلام، عرفان و حکمت عملی می باشد. 

بخش اول شامل هشت درس است.در درسهای اول و دوم به تاریخچه علم کلام و موضوع این علم پرداخته شده است. درسهای سوم تا هشتم به تبیین آراء و عقاید نحله های مختلف کلامی اعم از معتزله ، اشاعره و شیعه اختصاص یافته ونظریات آنها در باب مسائلی همچون توحید، عدل، اختیار ، آزادی انسان و ... به تفصیل بیان شده است. 

بخش دوم شامل یازده درس می باشد. در درسهای اول ، دوم و سوم عرفان عملی ،عرفان نظری و مایه های عرفان اسلامی مورد بررسی قرار گرفته است. در درسهای چهارم، پنجم و ششم تاریخچه مختصر عرفان و تصوف از صدر اسلام تا قرن دهم هجری که متضمن شرح احوال عرفای نامی این قرون است، تحلیل و بررسی شده است. درسهای هفتم ، هشتم ونهم مشتمل بر تبیین منازل و مقامات عرفانی است و درس دهم به تعریف اصطلاحاتی مانند حال، مقام ، قبض و بسط ،  غیبت و حضور اختصاص یافته است. 

بخش سوم کتاب حاوی هشت درس است. درس اول ودوم عهده دار تعریف حکمت نظری و عملی است. در درس سوم یکی از شعب حکمت عملی یعنی «اخلاق» مورد بحث  واقع شده و معیار درستی و نادرستی در اخلاق ، ضمن طرح و نقد فلسفه ی تحلیل منطقی برتراند  راسل (فیلسوف مشهور انگلیسی) معرفی و تبیین گردیده است. در درس چهارم تا هشتم نیز ، نظریات گوناگونی در باب اخلاق مورد توجه و ارزیابی گرفته است. 

کلیات علوم اسلامی (اصول فقه-فقه)(3)

این کتاب ، سومین وآخرین مجلد از مجموعه ی «کلیات علوم اسلامی» و شامل دو بخش " اصول فقه " و " فقه " است. 

بخش اول ، مشتمل بر هفت درس است که در آنها به موضوعاتی چون تعریف علم اصول، معرفی اجمالی علمای اصولی، مسائل علم اصول، مسائل مشترک کتاب وسنت، اصول عملیه و ... پرداخته شده است. 

بخش دوم شامل یازده درس است. درس اول درباره ی تعریف علم فقه و موضوع آن است. درس دوم تا پنجم تاریخچه فقه و فقهاء را مورد بررسی قرار داده است. درس ششم تا دهم به ابواب و رئوس مسائل فقه همچون عبادات و احکام پرداخته و بالاخره در درس یازدهم تنوع مسائل علم فقه و تقسیمات آن مورد توجه واقع شده است . توحید
این کتاب ، مجموعه ی هفده جلسه بحث و انتقاد انجمن اسلامی پزشکان درباره ی «توحید» در سالهای 46 و 47 شمسی است. در بخش اول کتاب  ، مسئله ی توحید به طور کلی طرح شده و این که آیا اصولاً راهی برای اثبات وجود خدا وجود دارد یا خیر. فصول بعدی کتاب به تبیین راه های اثبات وجود خدا یعنی راه فطرت، راه های علمی و شبه فلسفی (برهان نظم، راه هدایت موجودات، راه خلقت)، راههای عقلانی و فلسفی (برهان محرک اول، برهان سینوی، برهان وجودی) اختصاص داده شده است . در فصل « پاسخ به شبهات» ، دو شبهه ی مهم، یکی از سازگاری اصل تکامل با توحید و دیگری مسئله ی شرور، بدی ها و بی نظمی ها در کار عالم مورد بررسی قرار گرفته اند. در ارتباط با بحث توحید و تکامل نظریات مختلف ، درباره ی پیدایش انواع آن ، از جمله نظریه ی " تکامل انواع " داروین ، به تفصیل مورد بحث واقع شده اند. در خصوص توحید و مسئله ی شرور نیز ضمن تحلیل ماهیت شرور و انواع آن ، فلسفه ی شرور در نظام کلی عالم تبیین گردیده و شبهه ی موجود در این زمینه دفع شده است.
به نظر می رسد که این کتاب از نظر سبک بحث و پرداختن به مسائل علمی مرتبط با مسئله ی توحید ، از موقعیت ممتازی برخوردار است و مطالعه ی آن برای اقشار مختلف مفید خواهد بود.

نبوت 

این کتاب مجموعه ای است مشتمل بر چهارده جلسه ی بحث و انتقاد انجمن اسلامی پزشکان که در سال 1348 هجری شمسی ایراد شده و سخنران آن استاد شهید آیت الله مطهری بوده اند. سبک بحث ، یک سبک ابتکاری است و در یک قالب خاص ، مثلاً قالب متکلمین یا فلاسفه جای نمی گیرد، بلکه استاد شهید با توجه به احاطه ی خود بر نظرات متکلمین و فلاسفه در این باب و با توجه به برخی علوم انسانی جدید مانند روان شناسی و با عنایت به شبهاتی که در این باب هست، یک طریق مخصوص را طی کرده اند . البته سؤالاتی که در پایان جلسات مطرح شده است نیز در تعیین خط سیر بحث مؤثر بوده است.

استاد شهید مطالب خود را در چهار بخش : «راههای اثبات نبوت»، «وحی»، « معجزه» و« اعجاز قرآن» دسته بندی کرده اند و درباره ی ماهیت « وحی» و ماهیت «معجزه» که معمولاً کمتر بحث می شود، به تفصیل سخن رانده اند. 

معاد

این کتاب مجموعه ای است مشتمل بر ده جلسه بحث و انتقاد پیرامون مسئله ی «معاد» در انجمن اسلامی پزشکان که تاریخ آن به سال 1350 هجری شمسی باز می گردد. در این جلسات ، علاوه بر نظریات مشهور درباره معاد ، نظریه جدیدی که از ناحیه ی برخی روشنفکران مسلمان ابراز شده و در واقع معاد را به « تجدید حیات مادی دنیا به شکل دیگر» تفسیر کرده اند ، نیز به تفصیل مورد بررسی قرار گرفته و با اظهارات پایه گذار این نظریه ، گاهی بحث حالت مناظره به خود گرفته و این امر به شیرینی مطلب افزوده است. 

سبک بحث در این کتاب ، همچون سبک بحث در کتابهای " توحید "  ، " نبوت " و " امامت و رهبری " ، یک سبک جدید است و در یک قالب خاص نمی گنجد و مخصوصاً به نظریات جدید درباره معاد و یا نظریات جدید علمی مرتبط با مسئله معاد نیز توجه شده است.

مقدمه ای بر جهان بینی اسلامی (انسان و ایمان) 

این کتاب ، نخستین مجلد از مجموعه ی شش جلدی «مقدمه ای بر جهان بینی اسلام» است که آخرین اثر نگارشی استاد شهید به شمار می آید . انگیزه ایشان از نگارش این کتاب و کتابهای دیگر این مجموعه ، بیشتر رفع شبهات و نمایاندن انحرافات فکری ای بوده است که در زمان نگارش این کتابها توسط برخی از گروهها اعم از مذهبی و غیر مذهبی تبلیغ می شد. این کتاب همچون دیگر آثار استاد شهید از بیانی ساده و روان و نثری شیوا برخوردار است ، و شاید از آن جهت که استاد عنایت داشته اند که این کتاب برای اقشار بیشتری قابل استفاده باشد ، سادگی و روانی عبارات بیشتر رعایت شده است. همچنین چنانکه از نام این کتاب  برمی آید ، مطالب آن  در بیشتر موارد به اختصار بیان شده است . تفصیل اکثر این موارد را در دیگرآثار آن بزرگوار باید جستجو کرد.

مقدمه ای بر جهان بینی اسلامی (جهان بینی توحیدی) 

این کتاب دومین مجلد از مجموعه ی «مقدمه ای بر جهان بینی اسلامی» است . در بخش اول کتاب ضمن تعریف «جهان بینی» ، مشخصات انواع جهان بینی ها اعم از علمی، فلسفی ومذهبی بیان شده است. سپس جهان بینی توحیدی و به ویژه اسلامی با توجه به ملاکهای معرفی شده برای یک جهان بینی خوب، بهترین نوع جهان بینی ها ارزیابی گردیده است. در بخش دوم کتاب ، واقعگرا بودن جهان بینی اسلامی با اشاره به آیاتی از قرآن کریم اثبات شده است. بخش سوم کتاب به بیان مراتب و درجات توحید ، اختصاص داده شده که عبارتند از :  توحید ذاتی، توحید صفاتی ، توحید افعالی و توحید در عبادت . به دنبال این بحث، مسئله به یگانگی رسیدن واقعیت وجودی انسان از جنبه روانی و اجتماعی مورد بررسی قرار گرفته و نظریه های ماتریالیستی، ایده آلیستی و رئالیستی دراین موضوع مشروحاً بیان شده است .  بخش چهارم کتاب به توضیح و تبیین مراتب و درجات شرک اختصاص یافته که عبارتند از :  شرک ذاتی ، شرک در خالقیت ، شرک صفاتی و شرک در پرستش . مسائلی همچون مرز توحید و شرک ، صدق و اخلاص، وحدت و یگانگی جهان ، غیب و شهادت، دنیا و آخرت نیز در این بخش بحث و بررسی شده است . بخش پایانی کتاب به حکمت بالغه و عدل الهی اختصاص یافته است . این بحث در کتاب عدل الهی با شرح و بسط بیشتری بیان گردیده است. 

مقدمه ای بر جهان بینی اسلامی (وحی و نبوت) 

این کتاب ، سومین مجلد از مجموعه ی «مقدمه ای بر جهان بینی اسلامی» است . در ابتدا با توجه به این حقیقت که اعتقاد به وحی و نبوت از اصل هدایت عامه در سراسر هستی نشأت می گیرد ، لذا این اصل لازمه ی  جهان بینی توحیدی اسلامی تلقی شده است. سپس و یژگی های پیامبران ( اعجاز، عصمت ، رهبری و ...) مورد اشاره قرار گرفته است .  نقش تاریخی پیامبران و نظریات گوناگون در این باب و نیز موارد تاثیر تعلیمات پیامبران و تکامل تاریخی ، مباحث بعدی کتاب را تشکیل می دهد . مسئله مهم دیگر، هدف اصلی ازمبعوث شدن پیامبران است که در بخش «هدف نبوتها و بعثتها» مورد بحث قرار گرفته و دیدگاههای گوناگون در این زمینه بررسی شده است . مباحثی چون ختم نبوت ، معجزه ، جنبه های اعجاز قرآن ، مشخصات جهان بینی و ایدئولوژی اسلامی، مباحث بعدی کتاب را تشکیل می دهد که در هر یک از این موضوعات به تفصیل سخن رفته است. بخش آخر کتاب به سیر اجمالی در تاریخ زندگی پیامبر اسلام و صفات حسنه ی آن حضرت اختصاص داده شده است.

مقدمه ای بر جهان بینی اسلامی (انسان در قرآن) 

این کتاب چهارمین مجلد از مجموعه ی «مقدمه ای بر جهان بینی اسلامی» است . همچنان که از نام کتاب پیداست، سعی مؤلف بر این بوده تا یک تصویر جامع و کلی از چهره انسان در آیینه ی قرآن ، فرا روی مخاطب و خواننده کتاب قرار دهد. ستایش های انسان در قرآن ، اولین بحث این کتاب را تشکیل می دهد. دراین بحث چهارده ویژگی مثبت انسان از دیدگاه قرآن آورده شده و در هر مورد آیه یا آیاتی از کلام وحی نقل گردیده است . «ضد ارزشها» عنوان بحث بعدی است که در آن ، خصوصیات منفی و ناپسند انسان از نظر قرآن بیان شده است . یکی از تفاوتهای اساسی انسان با موجودات دیگر در ناحیه ی جاذبه هایی است که به انسان احاطه دارد . این جاذبه های معنوی چنین برشمرده شده اند : علم و دانایی، خیر اخلاقی، جمال و زیبایی، تقدیس و پرستش. بحث دیگری که در کتاب مورد توجه قرار گرفته ، میدان آزادی و اراده ی انسان است که عوامل گوناگونی همچون وراثت ، محیط طبیعی و جغرافیایی و اجتماعی  ،و نیز تاریخ و عوامل زمانی آن را محدود می سازد . بحث قضا و قدر الهی، شرایط تکلیف ( بلوغ، عقل ، آگاهی ...) و شرایط صحت اعمال از دیگر مباحث مهم این کتاب است . بالاخره کتاب با بحث آگاهی های انسان پایان می پذیرد . در این بحث ابتدا یک بررسی اجمالی در خصوص ِ جهان آگاهی و خود آگاهی به عمل آمده ، و سپس انواع خودآگاهی ها (فطری ، فلسفی، جهانی و طبقاتی...) مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. 

مقدمه ای بر جهان بینی اسلامی (جامعه و تاریخ) 

این کتاب پنجمین مجلد از مجموعه ی «مقدمه ای بر جهان بینی اسلامی» است . می توان گفت که این کتاب در موضوع خود خصوصاً از نظر اثبات بی پایگی ماتریالیسم تاریخی و نشان دادن لغزشهای روشنفکران مسلمان در تحلیل حرکت تاریخ و عوامل محرک تاریخ ، کم نظیر و شاید بی نظیر است . کتاب به دو بخش کلی «جامعه» و «تاریخ » تقسیم شده است. در بخش «جامعه» ابتدا این بحث مورد توجه و بررسی قرار گرفته که آیا انسان بالطبع اجتماعی است؟  سپس در خصوص نوع ترکیب جامعه و نظریه های گوناگون در این باب سخن رفته و نظریه ی صحیح بااستناد به آیات قرآن کریم بیان شده است. مباحث قابل توجه دیگران دراین بخش از کتاب ، تقسیمات و قطب بندیهای اجتماعی و نیز یگانگی یا چندگانگی جامعه ها از نظر ماهیت می باشد.

در بخش « تاریخ» ابتدا تعاریف گوناگونی از «تاریخ» بیان شده است. سپس بحث علیت در تاریخ و تباین ظاهری آن با آزادی و اختیار انسانها مورد بررسی قرار گرفته است. از جمله مطالب مهم این بخش ، توضیح مبانی و نتایج نظریه ی مادیت تاریخ است. در این بررسی ، متون و منابع معتبر مارکسیستی اساس قرار گرفته و از آنها برای طرح بحث استفاده شده است .  پس از طرح دقیق مبانی و نتایج ماتریالیسم تاریخی ، نوبت به نقد و تحلیل آنها می رسد . در این فصل ، تجدید نظر پایه گذاران ، نقض تطابق جبری زیر بنا و روبنا، عدم تطابق پایگاه طبقاتی و پایگاه ایدئولوژیکی ، و برخی موارد دیگر از جمله موارد بطلان مبانی ماتریالیسم تاریخی ذکر شده است. در فصل «اسلام و مادیت تاریخی » ، منطق قرآن در تحلیل و توجیه قضایای تاریخی و رابطه ی آن با مادیت تاریخی مورد بحث قرار گرفته است. در فصل بعد تحت عنوان «معیارها» ، ملاکهایی که توسط آنها می توان دیدگاه هر مکتب را نسبت به ماهیت رویدادهای تاریخی شناخت، تبیین گردیده است. «تحول و تطور تاریخ» فصل آخر کتاب را تشکیل می دهد. در این فصل نظریات گوناگون در باب عامل محرک تاریخ (نظریه نژادی، نظریه ی جغرافیایی...) طرح و بررسی شده است. 

مقدمه ای بر جهان بینی اسلامی (زندگی جاوید یا حیات اخروی ) 

این کتاب ششمین و آخرین مجلد از مجموعه ی مقدمه ای بر جهان بینی اسلامی است . در فصل اول کتاب ، راه های گوناگون ایمان به زندگی جاوید از این قرار معرفی شده اند : راه شناخت خدا، راه شناخت جهان، راه شناخت روح و نفس انسان. در فصل دوم به ماهیت مرگ پرداخته شده و بقای روح پس از مرگ مورد بررسی قرار گرفته است. فصل سوم به بحث درباره ی عالم برزخ ، قیامت کبری ، رابطه ی زندگی این جهان و آن جهان ، و مطالبی از این دست اختصاص یافته است . در فصل پایانی کتاب نیز استدلالات قرآنی در زمینه ی حیات پس از مرگ و عالم آخرت با استناد به آیات مربوط آورده شده است. در همین فصل ، دو اصل " عدل " و " حکمت الهی " به عنوان اصول مؤید حیات جاودانی ، مورد توجه و بحث و کنکاش قرار گرفته اند.

امامت و رهبری
مجموعه ای است دربرگیرنده ی شش سخنرانی استاد شهید مرتضی مطهری درباره «امامت» در انجمن اسلامی پزشکان ، در زمستان 1349 هجری شمسی . چنانکه از مجموعه ی مقدمه ای بر جهان بینی اسلامی بر می آید، استاد شهید قصد داشتند کتابی تحت عنوان «امامت و رهبری» به سبک سایر کتابهای این مجموعه به رشته تحریر در آورند ، ولی افسوس که منافقان چنین فرصتی را به آن متفکر گرانقدر ندادند و به تعبیر امام ِ بزرگوار ، همگان را از ثمرات ارزشمند او محروم نمودند. شک نیست که اگر استاد شهید حضور می داشتند کتابی به مراتب کامل تر و منسجم تر از کتاب حاضر عرضه می داشتند و چنانکه از یادداشتهای موجود ایشان بر می آید مسائل نوینی را مورد تجزیه و تحلیل قرار می دادند و افقهای تازه ای را در این باب می گشودند. ولی با اینهمه ، کتاب حاضر همچون دیگر آثار آن اندیشمند فرزانه اسلامی حاوی نکاتی بدیع ، بیانی شیوا و محتوایی غنی است.

قیام و انقلاب مهدی(عج)

این کتاب حاوی دوبخش مجزا از یکدیگر است. بخش اول یعنی «قیام و انقلاب مهدی (عج) از دیدگاه فلسفه تاریخ» ابتدا به صورت مقاله ای کوتاه و مختصر در یک نشریه ی دینی در تهران منتشر شد و سپس با افزوده شدن مطالبی بر آن، به شکل کتاب درآمد. در این بخش مسئله ی مهدویت یااندیشه ی پیروزی نهایی حق بر باطل در گستره ی تاریخ از دیدگاه قرآن در مقایسه با تئوریهایی که تاریخ را تحلیل مادی کرده اند ، مورد بحث و کنکاش قرار گرفته است.

بخش دوم کتاب که عنوان «شهید» دارد ، تفصیل یافته ی یک سخنرانی در شب عاشورای سال 1393 هجری قمری در تهران است. در این بخش ، ارزش شهادت و قداست و عـُلو مقام شهید از جنبه های گوناگون بررسی شده است.

نظام اقتصادی اسلام

این کتاب مشتمل بر یک دیباچه وهشت بخش است . دیباچه از دو قسمت تشکیل شده : مقاله ای تحت عنوان « نظری به اقتصاد اسلامی» و بحثی درباره ی «اقتصاد سالم».

بخش اول این کتاب در تعریف اقتصاد و مفاهیم اقتصادی است. در بخش دوم ، درباره ی «مالکیت از نظر فلسفی» سخن به میان آمده است . بخشهای سوم و چهارم را بحث درباره ی «ارزش» و «ارزش اضافی» تشکیل می دهد. در بخش پنجم نیز ، سرمایه داری و سوسیالیسم از دیدگاه اسلام مورد بررسی قرارگرفته است.

بخش ششم را «رساله های اقتصادی» تشکیل می دهد که مشتمل بر سه رساله است :  «مالکیت زمین از نظر اسلام – انفال ، مسئله ی ارث و سوسیالیسم » . بخش هفتم مشتمل بر دو یادداشت است، یکی «یادداشت اسلام و اقتصاد» و دیگر «یادداشت نظری به نظام اقتصادی اسلام» که خلاصه و کلاسه ی فشرده ای است از مطالب کتاب.

مسئله ی ربا و بانک

این کتاب ، مباحثی است پیرامون ربا، بانک و بیمه از متفکر شهید استاد مرتضی مطهری وشامل دو بخش می باشد. بخش اول بحثهایی است تحت عنوان «مسئله ربا و بانک» که در سال 1354 در سلسله جلساتی که در انجمن اسلامی پزشکان برپا بوده ایراد شده است. در آن جلسات، قبل از استاد شهید، به ترتیب آقایان مهندس اکبر طاهری، مهندس بازرگان و شهید مظلوم دکتر بهشتی در این باره سخن گفته اند و به همین جهت استاد شهید ضمن بیانات خود ، اشاراتی نیز به سخنان افراد مذکور دارند.

بخش دوم شامل مباحثی است درباره ی بیمه که در سال 1352 در انجمن اسلامی پزشکان ایراد شده است.

نقدی بر مارکسیسم

این کتاب فراهم آمده از حدود چهل و پنج جلسه بحث درباره ی فلسفه ی مارکسیسم است که در سالهای 1355 و 1356 هجری شمسی در شهر مقدس قم و در یک جمع خصوصی از طلاب ایراد شده است. این بحث ها شامل دو قسمت است: قسمت اول ، سیری است در فلسفه ی مارکسیسم که بر اساس کتاب مارکس و مارکسیسم (نوشته آندره پی یتر، ترجمه شجاع الدین ضیائیان، از انتشارات دانشگاه تهران) انجام شده است. در این قسمت نقد و بررسی فلسفه مارکسیسم مورد نظر نبوده بلکه تنها آشنا شدن با دیدگاه های فلسفه ی مارکسیسم مورد توجه بوده است ؛ با این حال گاهی نیز به نقد و بررسی اجمالی نظریات مارکسیسم پرداخته شده است. در این قسمت، سیر بحث ، مطابق فصل بندی کتاب مارکس و مارکسیسم پیش رفته است و البته همه ی بخش های کتاب مذکور مورد بررسی قرار نگرفته ، بلکه بخشهایی انتخاب شده است. قسمت دوم مشتمل بر نقد و بررسی مسائل گوناگون مارکسیسم و بیان اختلاف نظرهای اسلام و مارکسیسم درباره این مسائل است.

این کتاب ، دارای نکات بدیع فراوان و حاکی از دقت نظر و نکته سنجی استاد شهید در مسائل فلسفی است که می توان آن را نوعی فلسفه ی تطبیقی دانست.

فلسفه تاریخ(۴-۱)

این مجموعه در اصل، درسهای آن فیلسوف گرانقدر پیرامون « فلسفه ی تاریخ» بوده است که در سالهای 1355 تا 1357 (تا زمان آغاز نهضت اسلامی) در جمع برخی از شاگردان استاد و در منزل ایشان ایراد می شده است. روش درس به این صورت بوده است که کتابی در موضوع مذکور معرفی می شده و دانشجویان به ترتیب روی فصول مختلف آن کتاب کنفرانس می داده اند و استاد شهید در ضمن کنفرانس افراد و یا پس از آن، مطالبی را بیان می کرده اند.

 ابتدا بخشی از کتاب " لذات فلسفه " اثر ویل دورانت مورد بحث قرار گرفته، سپس کتاب " تاریخ چیست؟ " اثر ای. اچ. کار و بعد کتاب " مارکس و مارکسیسم " اثر آندره پی یتر.

جلد اول شامل بحث پیرامون دو کتاب اول است. این مجلد شامل هفت بخش است که در بخش اول (عوامل محرک تاریخ) کتاب " لذات فلسفه " مورد بحث بوده است و در بخشهای بعد، کتاب " تاریخ چیست؟ " . مطالب کتاب در نوع خود بدیع و جالب توجه است، خصوصاً که یک فیلسوف مسلـّم اسلامی درباره مسائل «فلسفه ی تاریخ» اظهار نظر کرده و نظرات دانشمندان غربی نیز بررسی شده است. 

در جلد دوم از مجموعه ی «فلسفه ی تاریخ» بخشی از کتاب " مارکس و مارکسیسم " اثر آندره پی یتر تجزیه و تحلیل شده است. همچون جلد اول گاهی یکی از شاگردان کنفرانس داده است که عین یا خلاصه آن به طور مشخص آورده شده است.

این کتاب شامل سه بخش است : در بخش اول ریشه های فکری فلسفه ی مارکس بررسی شده و تأثیرپذیری مارکس از هگل و فویرباخ  مورد بحث قرار گرفته است. در بخش دوم نظریه ی معروف مارکس به نام مادیگرایی تاریخی تحلیل شده و درباره ی تناقض میان این نظریه و منطق دیالکتیک و نیز درباره تعدیل مارکس و انگلس در نظریه جبر اقتصادی سخن رفته است. بخش سوم ، درباره ی پرکسسیس یا فلسفه ی عمل است 

در جلد سوم پس از بحث کوتاهی درباره قوه محرکه تاریخ و تکامل اجتماعی انسان در تاریخ و بحث مفصل درباره تولید اقتصادی و نطریه زیربنا بودن اقتصاد ،دوره های تاریخی پنجگانه مورد ادعای مارکسیستها یعنی اشتراک اولیه ،برده داری،فئودالیسم،سرمایه داری و سوسیالیسم به تفصیل مورد بحث و تحقیق قرار گرفته است.

در جلد چهارم فلسفه تاریخ از نظر قرآن مورد بحث قرار گرفته است.و موضوعات مهمی مانند نوع ترکیب جامعه ،نحوه وجود تاریخ،خاستگاه مذهب،حق و باطل در قرآن در آن مورد بحث و بررسی قرار گرفته است.

مقالات فلسفی 

این کتاب مجموعه ای است مشتمل بر تعدادی مقاله فلسفی از متفکر شهید آیت الله مطهری . تاریخ اکثر این مقالات بعید است و به حدود پانزده تا بیست سال قبل از شهادت استاد و مقاله ی «اصل تضاد» به سالهای آخر حیات مبارک استاد بر می گردد.

غیر از مقالات «اصالت روح » ، «قرآن و مسئله ای از حیات»، «توحید و تکامل» و «پرسشهای فلسفی ابوریحان از بوعلی» ، بقیه مقالات پس از شهادت استاد منتشر شده و از مقالات اخیر مقاله ی «اصل تضاد در فلسفه ی اسلامی» ترکیبی است از چند سخنرانی و یک مقاله ی استاد در این زمینه که البته به رؤیت ایشان رسیده و اصلاحات و اضافاتی بر آن معمول داشته بودند و پس از شهادت استاد ، با یک بازبینی که توسط برخی شاگردان ایشان انجام شد به چاپ رسید ؛ و سایر مقالات نوشته هایی نسبتاً مدون از استاد بوده که پس از شهادت ایشان از میان یادداشت هایشان انتخاب و چاپ شده است. البته همه مقالات این کتاب، فلسفی محض نیست بلکه برخی از آنها جنبه های دیگر نیز دارد.

اصول فلسفه و روش رئالیسم ( ۵-۱)

این کتاب یک مجموعه پنج جلدی به قلم علامه سید محمد حسین طباطبایی (ره) است که استاد شهید در شرح و تبیین مطالب متن ، پاورقی هایی جامعی بر آنها نگاشته اند. در این مجلدات ، مجموعاً چهارده مقاله ی فلسفی مورد بحث قرار گرفته است که برخی از آنها عبارتند از: رئالیسم و ایده آلیسم ، علم و ادراک ، ارزش معلومات ، پیشدایش کثرت در ادراکات ، ادراکات اعتباری ، مسائل موجود ، الهیات بالمعنی الاخص.

جلد اول این كتاب مشتمل بر یك دوره مختصر فلسفه است، مهمات مسائل فلسفه را بیان می كند و سعی شده است كه حتی الامكان ساده و عمومی فهم باشد. در این كتاب در عین اینكه از تحقیقات گرانبهای هزار رساله فلسفه اسلامی استفاده شده است، به آراء و تحقیقات دانشمندان بزرگ اروپا نیز توجه كامل شده و در قالب چهار مقاله ارایه شده است: 1-فلسفه چیست؟ 2-فلسفه و سفسطه (رئالیسم و ایده آلیسم) 3-علم و ادراك 4-علم و معلوم (ارزش معلومات)
جلد سوم این كتاب مشتمل بر مقالة 7و8و9 از مجموع چهارده مقاله ای كه دوره این كتاب را تشكیل می دهد می باشد. 1-مقاله هفتم: واقعیت و هستی اشیاء این مقاله مشتمل بر یك رشته مطالب است كه به نام «مسائل وجود»‌خوانده می شود. این مسائل از لحاظ دخالتی كه در سرنوشت سایر مسائل فلسفه دارد. اساسی ترین مسائل فلسفه شمرده می شود. مسائل وجود در این مقاله به صورت دوازده مسأله بیان شده و از این دوازده مسأله فقط یكی دو مسأله است كه از یونان قدیم به ارث رسیده و قسمت عمده آن مسائل كه دخالت زیادی در مبنا و اساس فلسفه دارد در دوره اسلامی به تدریج پیدا شده. دو مسأله «موجود معدوم نمی شود»‌و «عدم نسبی است» برای اولین بار با سبك مخصوصی بحث شده است. 2-مقاله هشتم: ضرورت و امكان آنچه دراین مقاله مورد توجه است موضوع وجوب و حتمیت و قطعیتی است كه در كار جهان حكمفرماست در آخر مقاله موضوع اجبار و اختیار انسان و استعداد تكلیف و مسئولیت وی در برابر نظام حتمی موجودات مطرح شده و در آن اظهار نظر شده است. 3-مقاله نهم: علت و معلول این مقاله مشتمل بر قانون علیت و متفرعات آن است.

درباره جلد چهارم این کتاب ، ذکر این نکته لازم است که متن این جلد ، (شامل مقالات دهم تا سیزدهم) به قلم علامه طباطبایی (ره) مقارن با نگارش سایر مقالات تألیف شده بود ولی پاورقیهای استاد به اتمام نرسیده بود. لذا این جلد از " اصول فلسفه و روش رئالیسم " پس از شهادت استاد منتشر گردید که مشتمل بر متن کتاب و پاورقی های ناتمام استاد بر آن بود.

 مباحث جلد پنجم در زمینه شناخت خداوند و صفات و افعال اوست.ارزش اصلی این کتاب این است که نوعی سلوک عقلی و فکری است در جهان ماوراءالطبیعه.


شرح منظومه

این کتاب ، درسهای شرح منظومه ی متفکر شهید استاد مطهری رضوان الله علیه در دانشکده ی الهیات و معارف اسلامی در بین سالهای تحصیلی 39-40 تا 47-48 است که شامل شرح و تفسیر سه مقصد از مقصدهای هفتگانه ی شرح منظومه ی حکیم متألـّه حاج ملاهادی سبزواری قدس سره می باشد ، با این ترتیب : فریده ی اول تا سوم از مقصد اول، که متضمن «امور عامه» از حکمت اسلامی است. فریده ی هفتم از مقصد اول، که مربوط می شود به مباحث علت و معلول، فریده ی اول از مقصد سوم که در الهیات بالمعنی الاخص است یعنی احکام ذات واجب تعالی از اثبات وجود تا توحید وجود و رفع شبهات مربوط به آن. آخرین قسمت، شرح و تفسیر فریده اول از مقصد چهارم می باشد که عبارت است از  بحث در حقیقت جسم طبیعی و اثبات هیولی و ابطال جزء لایتجزّی و تناهی ابعاد ، که در واقع این مباحث در حکم « امور عامه ی» بخش الهیات و قسمت قابل اعتنا و اعتماد طبیعیات قدیم می باشد. بنابراین ، دراین درسها رعایت ترتیب منظومه ی سبزواری نگردیده ، بلکه استاد شهید در ترتیب مباحث ، بیشتر به اهمیت و ضرورت مباحث برای دانشجو توجه داشته اند.


شرح مبسوط منظومه (۴-۱)

 این کتاب ، تنظیم و تدوین یافته درسهای شرح منظومه استاد در سالهای آخر حیات مبارک ایشان است(از سال 54 به بعد) که با حضور  برخی دانشجویان و اساتید فلسفه دانشگاه تهران در محل منزل آن شهید تدریس می شد . این درسها در واقع یک بحث آزاد بوده است ، لذا گاهی حضار اظهارنظر کرده اند و استاد پاسخ داده اند و گاهی مسائل فلسفه غرب مطرح شده و با فلسفه اسلامی تطبیق داده شده است .

مباحث این کتاب ، از تسلط استاد شهید بر فلسفه اسلامی و از ذهن منظم و دقیق و حادّ و نقّاد ایشان حکایت می کند .

اهمّ، مسائلی که در این مجموعه چهار جلدی به آنها پرداخته شده است عبارتند از : بداهت وجود ، اشتراک معنوی وجود ، اصالت وجود ، وحدت و کثرت وجود ، وجود ذهنی ، اتحاد عاقل و معقول ، معقولات ثانیه ، مسائل مربوط به عدم ، مناط صدق در قضایا ، تعلق جعل به وجود ، مواد ثلاث ، مباحث مربوط به امکان ، مسئله شناخت ، حدوث و قدم ،ماهیت و لواحق آن .

حركت و زمان(۴-۱)

این کتاب شامل سلسله دروسی كه طی سال‏های 1354 تا 1357 همه هفته بطور منظم ، روزهای چهارشنبه و پنج شنبه در حوزه علمیه قم‏ برای جمع كثیری از فضلا و طلاب ایراد شده است ،می باشد. مباحث این كتاب از فصل‏ دهم از مرحله " قوه و فعل " اسفار ( جلد سوم از چاپ حروفی) " شروع شده‏ است و فصول اول تا نهم این " مرحله " را به دلیل ارتباط ضعیف بامباحث حركت ، بطور خیلی مختصر و گذرا در دو جلسه بحث كردند .در ضمن برای سهولت مراجعه خوانندگان محترم به ویژه آنها كه كتاب "اسفار " را ندارند ، در پایان هر فصل عین عبارات مربوط به آن فصل از كتاب " اسفار " نقل گردیده است و نیز توضیحات استاد در ضمن خواندن‏ عبارت و متن اسفاردر پاورقی آمده است .

 در تدریس این سلسله دروس‏موشكافی و نقد و بررسی‏های زیادی صورت گرفته است و آنچه مسلم است اینكه‏
از نظر استاد این مباحث دارای اهمیت فوق‏العاده بوده و به جهت همین‏ اهمیت و ارزش بوده است كه ترجیح دادند این دروس در حوزه علمیه قم‏ دائر گردد ، اگر چه تدریس در قم مستلزم زحمات و مشكلاتی برای خود ایشان‏ بود .

این‌ مباحث‌ در آن‌ زمان‌ از دو جهت‌ دارای‌ اهمیت‌ بود: (1) ارزش‌ و اعتبار فی‌نفسه‌ آن‌ كه‌ مستقیماً با جهان‌بینی‌ فرد در نگرش‌ به‌ طبیعت‌ و هستی‌ و تكامل‌ مرتبط‌ است، (2) تبعات‌ و آثار سیاسی‌ و اجتماعی‌ عمیقی‌ را در پی‌ داشت.‌‌استاد در این‌ سلسله‌ دروس‌ به‌ بسیاری‌ از معضلات‌ فلسفی‌ چنان‌ پاسخ‌ محكمی‌ دادند كه‌ از حیّز «مسأله» یا «معمّا» بودن‌ ساقط‌ شدند، به‌ طور مثال: ردّ تضادّ فلسفی‌ و خود سامانی‌ جهان‌ و اثبات‌ نیاز جهان‌ به‌ خالق، اثبات‌ حركت‌ ذاتی‌ اشیاء و خلق‌ مدام‌ و جدید جهان‌ توسط‌ خالق، غایتمندی‌ جهان‌ و اثبات‌ معاد عالَم، مغایرت‌ غایتمندی‌ جهان‌ با اتفاق‌ و تصادف، حدوث‌ زمانی‌ عالَم‌ علاوه‌ بر حدوث‌ ذاتی‌ آن، رابطه‌ نفس‌ و جسم.

 

الهیات شفا(۳-۱)

‌‌این‌ كتاب‌ شامل‌ مجموعه‌ درس‌های‌ استاد شهید مرتضی‌ مطهری‌ از الهیات‌ شفاء شیخ‌الرئیس‌ بوعلی‌ سینا است‌ كه‌ در سال‌های‌ نخست‌ دههِ‌ 50 در یكی‌ از حجرات‌ مدرسهِ‌ مروی‌ و پس‌ از یكی‌ دو سال‌ در منزل‌ استاد برگزار می‌شد.‌‌مجموعه‌ این‌ دروس‌ از نوارها پیاده‌ شده‌ و در سه‌ جلد به‌ چاپ‌ رسیده‌ است.‌‌در جلد اول، مقاله‌ چهارم‌ تا هفتم‌ الهیات‌ شفا بحث‌ شده‌ است: در مقاله‌ چهارم‌ از تام‌ و ناقص‌ و مافوق‌ تمام‌ و كل‌ و جمیع؛ در مقاله‌ پنجم‌ از كلی‌ و جزئی، ماده‌ و صورت، جنس‌ و فصل، نوع، حدّ و محدود؛ در مقاله‌ ششم‌ از علت‌ و معلول، غایت‌ و فرق‌ میان‌ غایت‌ و ضروری، بحث‌ و اتفاق؛ و در مقاله‌ هفتم‌ از وحدت‌ و كثرت، و مُثُل‌ افلاطونی، سخن‌ رفته‌ است.‌‌در جلد دوم، مقاله‌ هشتم‌ آمده‌ است‌ و مشتمل‌ بر اثبات‌ واجب‌الوجود و صفات‌ واجب‌ تعالی‌ است.در جلد سوم، مقاله‌ نهم‌ آمده‌ است‌ و مشتمل‌ است‌ بر كیفیت‌ صدور اشیاء از واجب‌الوجود، بحث‌ ربط‌ حادث‌ به‌ قدیم، عنایت‌ و حكمت‌ خداوند، كیفیت‌ دخول‌ شرّ در قضاء الهی، اشكالات‌ هیوم‌ بر حكمت‌ و عنایت‌ الهی‌ و بر برهان‌ نظم.

 

درسهای اسفار ( مباحث قوّه و فعل )(۵-۱)

 

این کتاب مجموعه درسهای کتاب اسفار ملاصدرا توسط استاد شهید آیت ا... مطهری در حوزه علمیه قم در سالهای 1356 و 1357 می باشد که بعد از شهادت ایشان تنظیم و چاپ شده است . استاد شهید در این درسها قسمتی از مبحث « قوه و فعل » کتاب اسفار را تدریس نموده اند و علت انتخاب این مبحث ، مطرح بودن برخی اندیشه های مارکسیستی در ارتباط با مسئله حرکت در آن دوره بوده است . این کتاب از یک سو غنای فلسفه اسلامی را نمایان می کند و از سوی دیگر دقت نظر و تسلط آن استاد شهید را بر مسائل فلسفی آشکار می سازد و همانند سایر آثار استاد از بیانی روشن و روان برخوردار است . این مجموعه شامل پنج مجلد می باشد .

 

‌‌‌‌تقریرات‌ شرح‌ منظومهِ‌ عربی‌

منظومه‌ ملاهادی‌ سبزواری‌ از رایج‌ترین‌ متون‌ آموزشی‌ در فلسفهِ‌ اسلامی‌ است‌ و شامل‌ یك‌ دورهِ‌ كامل‌ فلسفه‌ بنابر اصول‌ حكمت‌ متعالیه‌ است.‌‌شرح‌ حاضر، تقریر درسهای‌ استاد شهید مرتضی‌ مطهری‌ است‌ و برخلاف‌ دیگر شروح‌ ایشان‌ (شرح‌ مختصر و مبسوط) شامل‌ یك‌ دورهِ‌ كامل‌ منظومه‌ است.‌‌فهم‌ عمیق‌ فلسفی، آشنایی‌ كامل‌ با سنت‌ فلسفهِ‌ اسلامی، بیان‌ روشن‌ و نگاه‌ نقاد استاد شروح‌ ایشان‌ را بر آثار فلسفی‌ برجسته‌ و ممتاز می‌سازد. شرح‌ حاضر، از جمله‌ یادگارهای‌ استاد شهید است‌ كه‌ برای‌ اوّلین‌ بار به‌ طور كامل‌ به‌ چاپ‌ می‌رسد. قطعاً این‌ اثر یكی‌ از كتابهای‌ قابل‌ توصیه‌ برای‌ فراگیری‌ فلسفهِ‌ اسلامی‌ است. این‌ دروس‌ در اصل‌ به‌ زبان‌ فارسی‌ القا شده‌ و جناب‌ آقای‌ شریعتمداری‌ آن‌ را به‌ زبان‌ عربی‌ تقریر كرده‌اند و خود استاد نیز در زمان‌ حیات‌ بخشی‌ از آن‌ را ملاحظه‌ و اصلاح‌ نموده‌اند.

 

 

یادداشتهای استاد مطهری (1، 2،  3، ...)

این مجموعه شامل یادداشتهای استاد شهید در بخش حروف الفبایی می باشد و مشتمل بر مطالب گوناگونی است که از نظر اختصار و طولانی بودن مختلف اند ، به طوری که گاه در حد فیش برداری است و اجمالاً به مطلبی اشاره شده و گاه به صورت یک مقاله است.  





نوع مطلب : معرفی آثار شهید مطهری، 
برچسب ها :
          
سه شنبه 16 اسفند 1390





آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی



استخاره آنلاین با قرآن کریم