تبلیغات
اندیشه مطهری - دیدگاه شهید مطهری در مورد تمدن غرب (قسمت اول)
اندیشه مطهری
بررسی آثار و اندیشه های استاد شهید
صفحه نخست       رایانامه          ارتباط با مدیران وبلاگ              ATOM            طراح قالب
شناسنامه شهید مرتضی مطهری شهید مطهری و دوستان شهید مطهری و دانشجویان شهید مطهری و دانشگاه شهید مطهری و وسایل شخصی
درباره وبلاگ


بشر امروزی از نظر علمی و فکری پا به جایی نهاده که آهنگ سفر افلاک کرده و سقراطها و افلاطونها باید افتخار شاگردی اش را بپذیرند اما از نظر روح و خوی و منش ، یک « زنگی مست تیغ بران به دست » بیش نیست .


مدیران وبلاگ : محمد سلیمی-قاسم رجبی
نظرسنجی
تا چه میزان این وبلاگ را در معرفی آثار، شخصیت و روحیات شهید مطهری موثر می دانید؟





در كشور ما تمدّن و فرهنگ غرب از آغاز ظهور و بروز و دامن گسترى از مقوله هاى بحث انگیز بوده و بخش مهمى از نوشته ها و گفت وگوها را ویژه خود ساخته است. در روزگار مشروطیت و پس از آن سخن از تمدّن و فرهنگ غرب اوج گرفت. صحنه گردانان حركت صنعتى غرب سرزمین خود را بهشت موعود و جامعه هاى آن دیار را مدینه فاضله مى خواندند. گروه گروه از سیاستمداران بازرگانان جهانگردان و… به آن سوى رخت كشیدند و به خاطر دانش و بینش اندك و تبلیغات گسترده دستگاههاى تبلیغاتى غرب هر چه مى دیدند در دید آنان زیبا جلوه مى كرد و فرهنگ خودى براى آنان زیبایى وجلوه نداشت.اینان چنان مات و مبهوت شدند و چنان از خود و خودى بریدند كه جایى بهتر از آن سرزمین و انسانهایى برتر از اروپاییان در ذهن شان نمى گنجید.

در پى ورود نوآوریها و كالاهاى ساخت كارخانه هاى غرب به ایران زمین فرهنگ و اخلاق آنان نیز به این سرزمین راه یافت و اندك اندك در اندیشه ها نفوذ كرد و تا آن جا میدان یافت كه در بسیارى از آداب اجتماعى و شیوه زندگى عرصه را بر فرهنگ بومى تنگ كرد و خیل بى شمارى از روشنفكران و جویندگان دانشها و فن آوریهاى جدید چنان شیفته آن گشتند كه فرهنگ غربى را به عنوان یگانه فرهنگ سعادت بخش مى ستودند. شمارى از هواداران باختر زمین مروج این نگرش و اندیشه شدند كه اگر ایرانى بخواهد به تمدّن برسد و از نارساییهاى موجود رها گردد بایستى از فَرق سر تا ناخن پا فرنگى شود: در خط در زبان و در آداب اجتماعى(نهضتهاى اسلامى در صد ساله اخیر، ص27).

شمارى از مدعیان روشنفكرى به این بسنده نكردند و در این همسویى چنان شتاب ورزیدند كه به گذشته افتخار آمیز خود پشت پا زدند و دایره غرب باورى و روى گردانى از اندیشه خودى را گستراندند تا آن جا كه براى اندیشه هاى دینى در حركت نوین خود جایى نیافتند و گفتند: رمز و راز رشد و شكوفایى صنعتى غرب در روى گردانى آنان از فرهنگ و مذهب گذشته شان نهفته است ما نیز اگر بخواهیم متمدّن شویم باید مانند آنان از باورها و سنتهاى پیشین خود دست برداریم و از قید و بندها رها شویم. این نگاه جدید به زندگى از پشتیبانى حكومت گران دست نشانده غرب درایران برخوردار بود و استفاده گسترده دولتیان از صاحبان این گونه نگرش و اندیشه سبب شد برنامه ریزیهاى فرهنگى و سیاسى كشور رویاروى مذهب و فرهنگ ملّى قرارگیرد و با باورها و سنتهاى مردم به ستیز برخیزد.استاد مطهرى از متفكرانى بود كه دغدغه این پدیده فراگیر و مهاجم از اندیشه و حوزه مسؤولیت و رسالتى كه داشت دور نبود و به گونه شفاف و روشن در برابر این موج قد برافراشت.استاد درباره غرب و تمدّن آن مطالعه و پژوهشى ژرف داشت و به دور از پیش داوریها مبانى فلسفى و اجتماعى تمدّن غرب و دستاوردهاى آن را ارزیابى كرد و زوایاى گوناگون آن را به جامعه شناساند. مطالعه و پژوهش در دیدگاههاى استاد و درنگ روى آنها مى تواند امروز نیز براى ما نقش آفرین و مفید باشد و فرهیختگان و اهل اندیشه را به كار آید. گرچه امروز دگرگونیهاى گسترده اى در غرب رخ داده با این حال تمدّن امروز غرب جلوه اى از تمدّن صنعتى دیروز اوست كه در صورت و شكل جدید رخ مى نماید. شهید مطهرى براى غرب دو رویه مى شناخت: چهره مثبت و درخور استفاده و چهره منفى و فساد انگیز و بحث ما بیش تر درباره چهره دوم غرب است.

امّا غرب در چهره نخست به نظر استاد در خور ستایش است. اسلام دین انصاف و واقع بینى است و نسبت به ارزشها و حقوق مردم هر كه باشند به دیده احترام مى نگرد و اگر چیزى با ارزش و درخور استفاده از دشمنان اسلام دیده شد زبان به ستایش مى گشاید.تمدّن غرب براى بشر نوآوریهایى در زمینه دانشهاى انسانى و تجربى به ارمغان آورده و دشواریهایى را بر طرف كرده است. و پاره اى از این پیشرفتها نتیجه كار و تلاش آنان است و پاره اى از آنها چیزهایى است كه غرب با تلاش و پى گیرى و گاه از راههاى نادرست از دیگر مكتبها و آیینها و مردمان بویژه از اسلام و مسلمانان گرفته و اینك آنها را به ما مى فروشد.استاد در هنگام بحث از مسأله نخست به نظم و به سامانى و پیروى از قانون و انضباط در كارها(مسأله حجاب، ص 134) توجه به سوادآموزى حساس بودن روى بهداشت و پاكیزكى عمومى(ده گفتار، ص153) بزرگداشت بزرگان خود(امدادهاى غیبى در زندگى بشر، ص140) تلاش در راه پیشبرد زندگى تجربه و كارشناسى(اسلام و نیازهاى جهان امروز، ص24) و… اشاره مى كند كه مسلمانان بایستى به آنها به دیده احترام بنگرند و از كارها و رهاورد آنان سرمشق گیرند:(اروپائیان… ضرب المثل صراحت و نظم هستند و ما هم نباید به خاطر این كه آنها را دشمن داریم انكار كنیم « ولایجرمنّكم شنئان قوم على ان لا تعدلوا» ( سوره مائده آیه 8) از اخفا و عدم اعتراف به فضیلت دشمن براى ما فضیلتى درست نمى شود. برعكس [ذكر فضیلت آنها] موجب عبرت و غیرت مسلمانان مى شود(پاسخ هاى استاد به نقدهایى بركتاب مسأله حجاب، ص32). امّا مسیر دومى كه غرب را به صنعت و تكنولوژى رسانده در افتادن با چگونگى نگرش كلیسا به دین و رابطه انسان با خدا و مبارزه با خرد ستیزهاى اربابان كلیساست. استاد بر این عقیده است كه حركت خودگرایانه و مبارزه با جمود و جهل را غربیان از اسلام گرفته اند. انسان در اسلام جایگاه والایى دارد. مى تواند با بالهاى خود اوج بگیرد و دنیاى زیبایى براى خود بسازد و دنیاى خود را بر اساس خردورزى بنیان نهد.در اسلام خرد با ارزش ترین جایگاه را داراست. در فهم باورهاى اساسى چون توحید و نبوت خرد تنها معیار شناخت است و در كنار كتاب و سنت از منابعِ استنباط به شمار آمده و حجت و سند است(جهان امروز و فردا على اكبر كسمائى، ص24).كاروان خردورزى كه منشأ آن همه بركتها در جهان غرب گردید پیش از آن كه از فرهنگ اروپا برخاسته باشد از دامن اسلام و تمدّن اسلامى سرچشمه گرفته است و اروپا در كارنامه علمى و فرهنگى دوران پیشین خود (قرون وسطى) چیزى جز مبارزه با نوآورى و خردورزى ندارد(ادعانامه اى علیه تمدّن غرب سید قطب ترجمه سید على خامنه اى).امّا مسلمانان در درازاى تاریخ و قرنهاى پیاپى كاروان سالار علم و تمدّن بوده و دانشمندان بى همتایى در دامن خود پروریده و به جهان عرضه داشته اند. تلاقى فرهنگها در نبردهاى صلیبى سبب شد از خواب گران برخیزند و پى به كاستیهاى خود ببرند و به تكاپو و دانش پژوهى همت گمارند.با كمال تأسف مسلمانان كه

ده قرن پیشتاز مدنیّت در جهان بودند در سده هاى اخیر به خواب رفتند و پیشینه خود را فراموش كردند و اروپا كه در این عقب ماندگى مسلمانان بى نقش نبود از مرده ریگ آنان سود برد و موفق به پدید آوردن این حركت علمى صنعتى شد.

در نظر استاد تمدّن غرب در چهره هاى یاد شده; یعنى توجه به علم و صنعت و نظم و روحیه آزادى خواهى و خردگرایى و دیگر ارزشهاى بشرى كه ریشه در فرهنگ و سرشت دینى دارد در خور استفاده است و در واقع این مبادله فرهنگى دادوستدى است انسانى و به صلاح مسلمانان و تقلیدى صحیح و مشروع(یادداشتهاى استاد مطهرى ج251/2) .لكن آنچه استاد نگران آن بود چهره پنهان مدنیّت غرب بود.غرب در این جایگاه برخلاف چهره علمى و صنعتى همواره در صدد بوده خود را بر دیگران بار كند و به فرهنگ و آداب خود جلوه بدهد و فرهنگها و اندیشه هایى كه با او همسو نگردند از جلو راه بردارد و جهانشمولى را استوار سازد.غرب استعمارگر با برنامه ریزى و تبلیغ گسترده و با شگردهاى ویژه اى كه دارد چنان در ذهنها و اندیشه ها جا انداخته كه هر چه براى بشر نیك و به صلاح است همان است كه غرب مى پسندد و دیگر مكتبها و فرهنگها واپس گرایند و یاراى رهبرى بشر به سوى تمدّن را ندارند. پیروزیهاى پیاپى دولتهاى غربى در عرصه علم و صنعت و مهم تر پیروزى دولتهاى غربى در جنگ جهانى اوّل و شكست دولت عثمانى كه با استقبال بسیارى از روشنفكران عرب و ایرانى رو به رو شد بر محبوبیت نظامهاى سیاسى هوادار غرب در نزد این گروه افزود و راه را براى پذیرش ارزشها و مكتبهاى برخاسته از تمدّن اروپایى هموار كرد:پیروزى دول متّفق در جنگ اوّل كه به پاى پیروزى دموكراسى و لیبرالیسم غربى گذاشته شد خود بر حیثیت و محبوبیت نظامهاى سیاسى در نظر روشنفكران آسیایى به طور عموم افزود. این روشنفكران استقلال سیاسى را صرفا وسیله اى براى پیشرفت در راه اروپایى مآبى و پذیرش ارزشهاى تمدّن اروپایى مى انگاشتند(همان193). در كشورهاى اسلامى غرب زدگان مسلمان به پیروى از غرب بسنده نكردند و پا را فراتر گذاردند و آیین و دین خود را نیز ناكارامد معرّفى كردند: اسلام نمى تواند در دنیاى امروز پا به پاى تمدّن جدید بشر حركت كند! شمارى در آرزوى دستیابى به آنچه غرب در اختیار دارد بودند. تلاش ورزیدند میان اسلام و آنچه دنیاى غرب مى گوید و باور دارد و سرلوحه كار خویش قرار داده هماهنگى پدید آورند و آیات و روایات را به گونه اى تفسیر و تحلیل كنند كه با اندیشه ها قانونها و آیینها و پسند غربى همخوانى داشته باشد.آموزه ها و آیینها و قانونها و احكام اسلامى آن جا كه با قانونهاى غربى و اندیشه هاى مورد پسند غربیان و رواج یافته در غرب ناهمخوانى مى داشت كنار مى نهادند و یا به گونه اى بسیار كم رنگ مطرح مى كردند و یا مى گفتند و مى نوشتند: اینها مربوط به جامعه هاى ابتدایى و صدر اسلام بوده است!این بیمارى كه از خود كم بینى منشأ مى گرفت در كشورهاى اسلامى فراگیر شد. در ایران شمارى از مدّعیان روشنفكرى و عالم نمایان با تفسیر به رأى و وارونه نشان دادن آیات محكم قرآن پوشش اسلامى براى زنان را انكار كردند و از برنامه هاى الحادى رضاخان پشتیبانى كردند(. فرهنگ و خشونت 189).در مصر در مبارزه با احكام و دستورهاى دینى دهها كتاب منتشر شد.حبیب بورقیبه رئیس جمهور تونس با این دستاویز كه: اسلام آزادى فكر را مى پسندد و تحول و پیشرفت را مى پذیرد پوشش چادر را با پیشرفت و ترقى سازگار ندانست و در سال 1960م. به طور رسمى اعلان كشف حجاب كرد. بورقیبه با این بهانه كه چون پیامبر اسلام در سفرهاى جنگى روزه نمى گرفت مى گفت: امروز نیز سازندگى و كار در حكم جهاد است و كارگران نباید روزه بگیرند. او فهم خود را از دین با ارزش ترین تفسیر و قراءت مى شمرد(مغرب بزرگ پل بالتا ترجمه عباس آگاهى65).

استاد شهید سایه وحشت این اندیشه هاى ویرانگر را بر فكر و جان جامعه هاى اسلامى احساس كرد و به نسل نوخاسته هشدار داد نسبت به چهره مدنیّت غرب هشیار باشند و فریب جلوه گریهاى آنان را نخورند و راستى و درستى تبلیغات اروپائیان و هواداران آنان را با عملكرد آنان نقد و ارزیابى كنند(داستان راستان شهید مطهرى338).استاد در برابر موجهاى تیره غربزدگى و تحریف گرى كه هر روز در حال گسترش بود تأكید مى كرد: اسلام مكتبى است جامع و براى همه نیازهاى امروز و فرداى انسانها برنامه دارد و در قانونها و آیینهاى آن كرامت و عزت و دیگر حقوق اساسى مردم پایندان شده است.و مى گفت: ما نیازمند وام گرفتن اندیشه هاى نسخ شده و كهنه دیگران نیستیم. تقلید از این رویه تمدّن غرب نه تنها ما را گامى به پیش نمى برد كه عزت و شوكت ما را نیز بر باد خواهد داد و ملّتهایى كه با آواز شیپور غربیان رو به آن سو كردند به نامرادیها و پریشانیها دچار گشته و عزت و حرمت شان پایمال شده است.





نوع مطلب : شهید مطهری و بیداری اسلامی، 
برچسب ها :
          
یکشنبه 27 فروردین 1391





آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی



استخاره آنلاین با قرآن کریم